FONKSİYONEL TIPTA NEYİ, NE ZAMAN, NASIL ALMAK GEREKİR?

FONKSİYONEL TIPTA NEYİ, NE ZAMAN, NASIL ALMAK GEREKİR?

(Not: Bu yazılar sağlık çalışanları için hazırlanmıştır. Sağlık çalışanı değilseniz bir uzmana danışmadan bir tedavi uygulamaya çalışmayın.)

Kabaca özetleyecek olursak:

• Her destek için net bir öneri yok. Çoğu destek ürün için öneriler yapılan çalışmalardaki alınma şekline göre yapılıyor.
• B ve C vitaminleri herhangi bir zamanda alınabilir. B vitaminlerinin enerji artışı etkileri olduğu için sabah alınabilir. Uyku üzerinde etkisi de olabileceği için gece alınmamalarında fayda var diyebiliriz.
• Yağda çözünen ADEK vitaminleri, yağlı bir gıda alımı ile beraber veya sonrasında alınmalı.
• Mineraller aç karnına alınmalı ve aralarında en az 1 saat olmalı.
• Tekli aminoasid destekleri bölünmüş dozlarda, günde 2-3 defa, aç karna alınınca daha iyi emilebilir.
• Antioksidanların genelde akşam vaktinde veya yatmadan önce alınması öneriliyor.
• Klorofil, karotinoidler gibi bazı bitkisel destekler yağda erir. Bundan dolayı bitkisel destekler yemekle birlikte alınabilir.
• Çaylar, otlar vs. herhangi bir vakitte, kullanılan ürünün özelliğine göre alınabilir.

 

VİTAMİNLER:

A VİTAMİNİ: Yağlı gıdalarla veya sonrasında alınabilir.

D VİTAMİNİ: Yağlı bir öğünden sonra veya beraberinde almakta fayda var. Ancak ürün yağ ile kombine ise veya mikroenkapsüle formda ise aç karnına da yeteri kadar emilebiliyor. Sirkadyen ritme uygun hareket etmek için sabah alınabilir. Yüksek doz değilse akşam da alınabilir. Uyku problemi varsa yatmadan önce de alınabilir. N-REM süresini uzatır. Ayrıca kortizol düzeylerini de düşürebilmektedir. D vitamini ile beraber kalsiyum veya süt ürünü almamakta fayda var.

E VİTAMİNİ: Yağlı gıdalarla veya sonrasında alınabilir.

K2 VİTAMİNİ: Yağlı yemeklerden sonra alınabilir. Omega 3 ile beraber alınabilir. Vitamin D ile beraber alınması kemik üzerindeki olumlu etkisini arttırabilir.

B12 VİTAMİNİ: B grubu vitaminler sabah-gün ortasında aç, yemekle veya yemekten 2 saat sonra alınabilir. Suda çözündükleri için emilimleri daha rahat oluyor. Dil altı kullanılan metilkobalamin zaten sindirimle ilişkili olmuyor.

B9 VİTAMİNİ (FOLAT): Gündüz yemekle veya yemekten 2 saat sonra alınabilir.

B7 VİTAMİNİ (BİOTİN): Gündüz yemekle veya yemekten 2 saat sonra alınabilir.

B6 VİTAMİNİ (PRİDOKSİN): Gündüz yemekle veya yemekten 2 saat sonra alınabilir. Prospektüs bilgisi olarak yemekten 1 saat önce veya 2 saat sonra boş mideye alınması öneriliyor.

B5 VİTAMİNİ (PANTOTENİK ASİD): Gündüz yemekle veya yemekten 2 saat sonra alınabilir.

B3 VİTAMİNİ (NİACİN): Gündüz yemekle veya yemekten 2 saat sonra alınabilir. Tek başına kullanılacaksa bulantı, flushing gibi yan etkileri azaltmak için bir miktar az yağlı gıda ile alınabilir.

B2 VİTAMİNİ (RİBOFLAVİN): Gündüz yemekle veya yemekten 2 saat sonra alınabilir.

B1 VİTAMİNİ (TİAMİN): B vitaminleri içinde yağda eriyen bir vitamindir. Bundan dolayı yağlı gıda alımı daha iyi olabilir.

C VİTAMİNİ (ASKORBİK ASİD): Suda emilen bir vitamin olduğu için aç veya tok fark etmiyor. Demir alınıyorsa beraber alınabilir.  Asidik özelliğinden dolayı aç karnına rahatsız edebilir, bu durumda tok karna alınmalıdır.

MULTİVİTAMİNLER: Genelde yağda eriyen vitaminleri de içerdikleri için yemeklerden sonra kullanılmalarında fayda var.

 

MİNERALLER:

DEMİR: Aç karna en iyisidir, pozisyonel reflüye engel olmak için akşam yerine sabah daha uygun olabilir. C vitamini ile beraber daha iyi, çay-kahve, süt ürünleri tüketimi yakın vakitte olmamalı. Reseptör tatili için gün aşırı almak gerekir.

ÇİNKO: Minerallerin iyi emilmesi için genelde yemeklerden 2 saat sonra alınmaları gerekir. Birbirleriyle yarışmamaları için de aralarında en az 1 saat olmalıdır.

MAGNEZYUM: Magnezyum aspartat – malat formu enerji artışı yapabileceği için sabah ve kahvaltıdan 2 saat sonra alınabilir. Magnezyum taurinat ve diğer formlar sakinleştirici etkilerinden dolayı akşam yemeklerden 2 saat sonra alınsa daha iyi olur.

KALSİYUM: Yatmadan önce ve aç karnına alınmasında fayda var.

POTASYUM: Bir miktar suda eritip kullanmak gerekir. Yemeklerden hemen sonra veya yemeklerle birlikte alınması olası GİS yan etkilerini azaltır.

İYOT: Yemeklerle beraber veya yemeklerden sonra alınabilir.

SELENYUM: Minerallerin iyi emilmesi için genelde yemeklerden 2 saat sonra alınmaları gerekir. Birbirleriyle yarışmamaları için de aralarında en az 1 saat olmalıdır.

 

 

DİĞERLERİ:

OMEGA 3: Yağlı bir gıda alımıyla alınması önerilir. Balık yağlarındaki en büyük sorunlardan biri reflüdür. Bunu engellemek için yemeklerden hemen önce ve katı gıda ile alınabilir. Doz ikiye bölünerek sabah ve akşam da alınabilir.

EGCG ve YEŞİL ÇAY: EGCG ve L-theanine uyarıcı etkilere sahip olduğu için sabah saatlerinde alınmaları daha uygun. Mineral emilimini engelleyebileceği için yemeklere yakın alınmamalıdır. Sabah ilk uyanınca veya kahvaltıdan 1 saat sonra uygun olabilir.

BETAİN HCL: Yemeğe başlarken, yemek ortasında ve yemeği bitirirken alınabilir. Aç karnına alınmaması için uyarıda bulunulmalı.

PEPSİN: Yemekten hemen önce veya yemek ortasında betain ile beraber alınabilir.

UDCA: Safra taşlarının eritilmesi için gece yatmadan önce tek seferde alınabilir. Safra asidi desteği sağlamak için alınıyorsa yemeklerden sonra bölünmüş dozda alınabilir.

DGL: Yemeklerden 20-30 dk önce veya yatmadan önce alınabilir.

CURCUMİN: Akşam yemeğinden sonra veya suda çözünen bir form ise (theracurmin) gece yatmadan önce de alınabilir. Karabiber (piperin) ile beraber ve yağlı gıda ile alımı emilimi arttırır. Bundan dolayı yemekle beraber de alınabilir.

BERBERİN: Aç karnına alınabilir ama GİS yan etkileri olabilir. Bundan dolayı yemeklerden yarım saat önce veya yemeklerden hemen önce de alınabilir.

NAC: Aç karnına alınması emilimini arttırabilir. Gün içindeki vakit için bir öneri yok.

RİFAKSAMİN: Yemeklerden 20 dk önce alınması önerilse de yemeklerden hemen önce de alınabilir.

NEOMİSİN: Bölünmüş dozlarda yemek sırasında veya yemeklerden sonra alınmalıdır.

FLAGYL: Bölünmüş dozlarda yemek sırasında veya yemeklerden sonra alınmalıdır.

KEKİK YAĞI: Yemeklerden sonra veya yemekle alınabilir.

NANE YAĞI: Yemeklerden 1 saat önce alınabilir. Rahatsız ederse yemeklere eklenerek de denenebilir.

ALLİMAX: Yemeklerle beraber alınması yan etkilerini azaltabilir.

PROBİOTİKLER: Gece yatmadan önce veya sabah yemeklerden en az yarım saat önce alınmaları öneriliyor. Tok karna yemeklerle birlikte alınması gerektiğini ifade edenler de mevcut. İki tezi de destekleyen çalışmalar mevcut. Önemli olan mide asidi ve safraya dirençli bir formulasyonda olmasıdır.

RESVERATROL: Akşam yemeği ile beraber veya yemekten sonra alınabilir.

CHLORELLA: Yemeklerden önce alınabilir. Yakız vakitte başka bir destek ürün veya ilaç kullanılmamalı.

DEVEDİKENİ SİLİMARİN: Günde 3 defa bölünmüş dozlarda alınabilir. Yemeklerle ilgi bir öneri yok. Muhtemelen yemeklerle birlikte alınmasında sakınca yoktur. İlaçlarla etkileşimi olabilir yakın zamanda alınmamalı.

BACOPA MONNİERİ: Günde 2 defa yemeklerden sonra alınabilir.

KOLİN: Gündüz vakitlerinde alınabilir. Aç veya tok fark etmez ama aç karna rahatsız edebilir.

VİNPOCETİNE: Bölünmüş dozlarda günde 3 defa yemeklerden sonra alınabilir. Aç karnına rahatsız edebilir. Yatmaya yakın alınmasa daha iyi olur.

GABA: Uyku için alınıyorsa yatmadan 1 saat önce alınabilir. Başka nedenlerle alınıyorsa bölünmüş dozlarda gün içinde kullanılabilir. Ancak ilaçlara yakın vakitte alınmamalı.

HUPERZİNE A: Aç veya yemeklerle beraber alınabilir.

WHEY PROTEİNİ: Kas gelişimi için alınacaksa egzersizden sonraki 2 saat içerisinde alınabilir. Kas kaybını engellemek için alınacaksa gün içerisindeki öğünlere bölünerek yemeklerle alınabilir. Kazein kaynaklı protein alınacaksa yatmadan önce alınmalıdır.

GURMAR: Yemeklerden 5-10 dk önce alınabilir. Suda çözünür olduğu için aç karnına da alınabilir ama hipoglisemi riskini almamak için yemeğe yakın alınmasında fayda var.

İNOZİTOL: Herhangi bir zamanda tek seferde veya bölünmüş dozlarda günde 2 defa alınabilir.

KARNOZİN: Bölünmüş dozlarda günde 2 defa alınabilir. Aç veya tok alınmasına yönelik öneri yok.

COQ (KOENZİM Q): Aktif form olan Koenzim QH’ın (ubikinol) ve Koenzim Q10’un (ubikinon) yağlarla beraber alınması emilimini arttırır. Omega 3 ile beraber kullanılabilirler. Enerji artışı sağladıkları için sabah kahvaltısından sonra alınabilirler. Ama inaktif form olan ubikinon kullanılıyorsa oksitlenme olmaması için omega 3 ile alınmamalıdır. Kahvaltıdan sonra alınabilir.

ARJİNİN: Tekli aminoasid destekleri bölünmüş dozlarda, günde 2-3 defa, aç karna alınınca daha iyi emilebilir. Egzersiz için alınıyorsa egzersiz saatine yakın alınabilir.

STRÜLİN: Tekli aminoasid destekleri bölünmüş dozlarda, günde 2-3 defa, aç karna alınınca daha iyi emilebilir. Egzersiz için alınıyorsa egzersiz saatine yakın alınabilir.

KARNİTİN: Tekli aminoasid destekleri bölünmüş dozlarda, günde 2-3 defa, aç karna alınınca daha iyi emilebilir.

TAURİN: Tekli aminoasid destekleri bölünmüş dozlarda, günde 2-3 defa, aç karna alınınca daha iyi emilebilir.

PQQ: Alınma zamanına yönelik bir öneri yok. Aç karnına alınması emilimini arttırabilir.

ALA (alfa lipoik asit): Sabah aç karnına alınabilir. Emilimi için asit ortama ihtiyaç var.

KREATİN: Egzersizden hemen önce veya sonrasında alınabilir. Egzersiz yapılmayacaksa yemeklerle beraber alınabilir.

DIM: Yemeklerden hemen sonra kullanılabilir.

SAW PALMETTO: GİS yan etkilerine engel olmak için yemeklerle beraber alınabilir.

VALERİAN: Uyku desteği için uyumadan 30-60 dk önce alınabilir. Anksiyete için alınıyorsa gün içinde 3 doza bölünerek alınabilir. Sedasyon etkisi sorun çıkaracak saatlerde alınmamalı.

ASHWAGANDA: Günün herhangi bir saatinde alınabilir ama akşam alınması uyku için ekstra destek sağlayabilir.

SİBERİAN GİNSENG: Panax ginseng gibi uyarıcı bir etkiye sahip değildir ama yine de yüksek dozlarda uykusuzluk, irritabilite yapabileceği için uykuya yakın alınmamalı.

PANAX GİNSENG: Uyarıcı bir etkiye sahip olduğu için uykuya yakın alınmamalı. Sabah saatlerinde güne başlarken alınabilir.

TRİPTOFAN: Uyku açısından destek amaçlı alınıyorsa akşam vaktinde alınabilir. Ama amaç uyku desteği değilse bölünmüş dozlarda, günde 2-3 defa, aç karna alınınca daha iyi emilebilir.

5HTP: Genelde günde 3 defa yemeklerle beraber alınması öneriliyor. Ama uyku desteği misteniyorsa yatmadan 30-45 dk önce alınabilir.

L-THEANİNE: Sedasyon etkisi yapmadığı için günün herhangi bir saatinde alınabilir. Ancak akşam vaktinde alınması uykuyu destekler, herhangi bir stresli durum, sınav vs’den önce de bilişsel fonksiyon ve dikkat desteği için alınabilir.

FOSFATİDİLSERİN: Kortizolü düşürücü etkisi olduğu için hiperkortizoleminin olduğu veya anksiyete-stresin baskılanmasının istendiği saatlerde alınabilir.

MELATONİN: Gece 10-11 gibi yatmadan önce alınmalıdır. Uyku dışındaki durumlar için alınacaksa gün içinde de alınabilir.

MEYAN KÖKÜ: Hipokortizolemik adrenal yoksunluk için kullanılacaksa kortizol yükselmesinin istendiği saatlerde yani sabah saatlerinde alınabilir.

ÇÖREK OTU YAĞI: Yemekle beraber veya yemeklerden hemen sonra alınabilir.

KOLLAJEN: Onarım gece olduğu için gece yatmadan önce alınabilir. Yemeklerden 2 saat sonra uygundur.

 

 

 

KAYNAKLAR:

1. Dawson-Hughes B, Harris SS, Lichtenstein AH, Dolnikowski G, Palermo NJ, Rasmussen H. Dietary fat increases vitamin D-3 absorption. J Acad Nutr Diet. 2015 Feb;115(2):225-230. doi: 10.1016/j.jand.2014.09.014. Epub 2014 Nov 17. PMID: 25441954.
2. Šimoliūnas E, Rinkūnaitė I, Bukelskienė Ž, Bukelskienė V. Bioavailability of Different Vitamin D Oral Supplements in Laboratory Animal Model. Medicina (Kaunas). 2019;55(6):265. Published 2019 Jun 10. doi:10.3390/medicina55060265
3. Cavalier E, Jandrain B, Coffiner M, et al. A Randomised, Cross-Over Study to Estimate the Influence of Food on the 25-Hydroxyvitamin D₃ Serum Level after Vitamin D₃Nutrients. 2016;8(5):309. Published 2016 May 20. doi:10.3390/nu8050309
4. Schröder M, Riksen EA, He J, et al. Vitamin K2 Modulates Vitamin D-Induced Mechanical Properties of Human 3D Bone Spheroids In Vitro. JBMR Plus. 2020;4(9):e10394. Published 2020 Aug 3. doi:10.1002/jbm4.10394
5. Aspy DJ, Madden NA, Delfabbro P. Effects of Vitamin B6 (Pyridoxine) and a B Complex Preparation on Dreaming and Sleep. Percept Mot Skills. 2018 Jun;125(3):451-462. doi: 10.1177/0031512518770326. Epub 2018 Apr 17. PMID: 29665762.
6. Haskell MJ. The challenge to reach nutritional adequacy for vitamin A: β-carotene bioavailability and conversion–evidence in humans. Am J Clin Nutr. 2012 Nov;96(5):1193S-203S. doi: 10.3945/ajcn.112.034850. Epub 2012 Oct 10. PMID: 23053560.
7. Brown MJ, Ferruzzi MG, Nguyen ML, Cooper DA, Eldridge AL, Schwartz SJ, White WS. Carotenoid bioavailability is higher from salads ingested with full-fat than with fat-reduced salad dressings as measured with electrochemical detection. Am J Clin Nutr. 2004 Aug;80(2):396-403. doi: 10.1093/ajcn/80.2.396. PMID: 15277161.
8. Goltz SR, Campbell WW, Chitchumroonchokchai C, Failla ML, Ferruzzi MG. Meal triacylglycerol profile modulates postprandial absorption of carotenoids in humans. Mol Nutr Food Res. 2012 Jun;56(6):866-77. doi: 10.1002/mnfr.201100687. PMID: 22707262.
9. Goltz SR, Campbell WW, Chitchumroonchokchai C, Failla ML, Ferruzzi MG. Meal triacylglycerol profile modulates postprandial absorption of carotenoids in humans. Mol Nutr Food Res. 2012 Jun;56(6):866-77. doi: 10.1002/mnfr.201100687. PMID: 22707262.
10. Cleland LG, James MJ, Proudman SM. Fish oil: what the prescriber needs to know [published correction appears in Arthritis Res Ther. 2006;8(4):402]. Arthritis Res Ther. 2006;8(1):202. doi:10.1186/ar1876
11. Guilliams TG, Drake LE. Meal-Time Supplementation with Betaine HCl for Functional Hypochlorhydria: What is the Evidence?. Integr Med (Encinitas). 2020;19(1):32-36.
12. Ozdemir B, Ekbul A, Topal NB, Sarandöl E, Sağ S, Başer KH, Cordan J, Güllülü S, Tuncel E, Baran I, Aydinlar A. Effects of Origanum onites on endothelial function and serum biochemical markers in hyperlipidaemic patients. J Int Med Res. 2008 Nov-Dec;36(6):1326-34. doi: 10.1177/147323000803600621. PMID: 19094443.
13. Tompkins TA, Mainville I, Arcand Y. The impact of meals on a probiotic during transit through a model of the human upper gastrointestinal tract. Benef Microbes. 2011 Dec 1;2(4):295-303. doi: 10.3920/BM2011.0022. PMID: 22146689.
14. Karimi G, Vahabzadeh M, Lari P, Rashedinia M, Moshiri M. “Silymarin”, a promising pharmacological agent for treatment of diseases. Iran J Basic Med Sci. 2011;14(4):308-317.
15. Byun JI, Shin YY, Chung SE, Shin WC. Safety and Efficacy of Gamma-Aminobutyric Acid from Fermented Rice Germ in Patients with Insomnia Symptoms: A Randomized, Double-Blind Trial. J Clin Neurol. 2018;14(3):291-295. doi:10.3988/jcn.2018.14.3.291
16. Kerksick CM, Arent S, Schoenfeld BJ, Stout JR, Campbell B, Wilborn CD, Taylor L, Kalman D, Smith-Ryan AE, Kreider RB, Willoughby D, Arciero PJ, VanDusseldorp TA, Ormsbee MJ, Wildman R, Greenwood M, Ziegenfuss TN, Aragon AA, Antonio J. International society of sports nutrition position stand: nutrient timing. J Int Soc Sports Nutr. 2017 Aug 29;14:33. doi: 10.1186/s12970-017-0189-4. PMID: 28919842; PMCID: PMC5596471.
17. Baskaran K, Kizar Ahamath B, Radha Shanmugasundaram K, Shanmugasundaram ER. Antidiabetic effect of a leaf extract from Gymnema sylvestre in non-insulin-dependent diabetes mellitus patients. J Ethnopharmacol. 1990 Oct;30(3):295-300. doi: 10.1016/0378-8741(90)90108-6. PMID: 2259217.
18. Nestler JE, Jakubowicz DJ, Reamer P, Gunn RD, Allan G. Ovulatory and metabolic effects of D-chiro-inositol in the polycystic ovary syndrome. N Engl J Med. 1999 Apr 29;340(17):1314-20. doi: 10.1056/NEJM199904293401703. PMID: 10219066.
19. Taylor PM. Absorbing competition for carnitine. J Physiol. 2001;532(Pt 2):283. doi:10.1111/j.1469-7793.2001.0283f.x
20. https://www.nhs.uk/medicines/folic-acid/
21. https://www.drugs.com/mtm/doxylamine-and-pyridoxine.html
22. https://www.webmd.com/drugs/2/drug-58189/b-3-niacin-oral/details#:~:text=Take%20this%20medication%20by%20mouth,medication%2C%20take%20it%20as%20directed.
23. https://www.webmd.com/drugs/2/drug-20753/lugols-oral/details
24. https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/potassium-supplement-oral-route-parenteral-route/proper-use/drg-20070753?p=1
25. https://healthcenter.ucsc.edu/pharmacy/references/dgl%20-%20deglycyrrhizinated%20licorice.pdf
26. https://www.ilacrehberi.com/v/flagyl-500-mg-film-tablet-b41e/kt/nasil-kullanilir/
27. https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-307/resveratrol
28. https://www.echlorial.fr/blog/usage-recommendations-and-contraindications/?lang=en
29. https://www.drugs.com/npp/brahmi.html
30. https://www.drugs.com/npp/vinpocetine.html